Twardogóra (Festenberg) okiem Fischera i Stuckarta

Twardogóra (Festenberg) została opisana w dziele Zeitgeschichte der Städte Schlesiens mit Abbildungen (Współczesna historia miast śląskich z ilustracjami). Jest to trzytomowe wydawnictwo historyczno-krajoznawcze poświęcone miastom Śląska, wydane w latach 1819–1821 w Świdnicy. Autorami są dr Christian Friedrich Emanuel Fischer oraz Carl Friedrich Stuckart (będący zarazem wydawcą). Publikacja składa się z 3 tomów wydawanych sukcesywnie: tom 1 ukazał się w 1819 roku, tom 3 w 1821. Zawiera historyczne opisy miast oraz bogaty materiał ilustracyjny w postaci miedziorytowych rycin i panoram śląskich miejscowości.

Kopie cyfrowe udostępniają m. in. Opolska Biblioteka Cyfrowa oraz Zielonogórska Biblioteka Cyfrowa.

Opis Twardogóry znajduje się na 151 stronie tomu 2. A oto, co autorzy uznali za najważniejsze informacje o ówczesnym Festenbergu:

Festenberg
Diese Stadt von 240 Häusern und 1380 Einwohnern wurde
1293 mit Erlaubniß Herzogs Heinrich von ihren damaligen Besitzern Rumpert Boleslin und Heinrich von Ssawon auf Stadtrecht gesetzt. In der Folgezeit erbte sie
1499 Friedrich Burschnitz von Schönwald, dem die Herzöge von Oels, Gebrüder Albrecht, Georg und Karl jene Gerechtsame bestätigten. Die nachfolgenden Besitzer waren Georg Dyhr von Schönau auf Olbersdorf und Simmel, nach dessen Ableben aber kam Stadt und Herrschaft
1596 an den Gemahl seiner Wittwe Katharina geb. v. Schindel, Kaspar v. Köckeritz, unter dem der zwei Jahre vorher angefangene Schlossbau vollendet wurde.
1676 kaufte Eleonore Charlotte, Herzogin von Oels, Festenberg den von Köckeritzischen Erben ab, ließ einen neuen Ring anlegen, Bürgerhäuser erbauen und bewirkte den Einwohnern bei dem Kaiser einen hundertjährigen Erlass der Steuern.
1688 – 1690 erbaute diese Wohlthäterin auf eigene Kosten die Pfarrkirche zum Kripplein Christi am Ringe.
1712 verursachte ein verlorener Rechtsstreit, daß diese Fürstin Festenberg an die verwitwete Herzogin zu Bernstadt und Juliusburg abtreten mußte, die aber nicht den Fußstapfen ihrer Vorgängerin folgte.
1729 – 1738 wurde die Dreifaltigkeitskirche, welche den Einsturz drohte, niedergerissen und neu aufgebaut. Der Kaiserhof ließ sich für begünstigte Erweiterung derselben 300 Dukaten zahlen.
1747 legte Gottfried Pahl, ein Winzer, um Festenberg mehrere Weingärten an, welche noch Früchte tragen.
1809 den 19. Febr. kam in den verschiedenen Gärtnerhäusern Feuer aus; so groß aber der Sturm war, so rettete doch der angestrengte Fleiß der Löschenden, worunter der Bäckermeister Tschapke und Tuchfabrikant Purtschel der Jüngere, sich besonders auszeichneten, die Stadt und bloß 3 Stellen lagen in Asche. In dieser Rücksicht also hat Festenberg noch jetzt das Glück, nicht durch eine Feuersbrunst verwüstet worden zu seyn.

Festenberg (Twardogóra)

To miasto, liczące 240 domów i 1380 mieszkańców, zostało w 1293 roku za pozwoleniem księcia Henryka lokowane na prawie miejskim przez swoich ówczesnych zasadźców Rumperta z Boleścina i Henryka z Zawoni. W późniejszym czasie odziedziczył je

1499 – Friedrich Burschnitz z Schönwald (Chełstów), któremu książęta oleśniccy, bracia Albrecht, Jerzy i Karol, potwierdzili owe prawa i przywileje. Kolejnym właścicielem był Georg Dyhr z Schönau na Olbersdorfie i Simmel, lecz po jego śmierci miasto i włości przeszły

1596 – na kolejnego małżonka wdowy (po Georgu) Katarzyny, z domu v. Schindel, Kaspara v. Köckeritz, za którego czasów ukończono rozpoczętą dwa lata wcześniej budowę zamku.

1676 – Eleonora Charlotta, księżna oleśnicka, odkupiła Twardogórę od spadkobierców v. Köckeritza, wytyczyła nowy Rynek, wybudowała domy mieszczańskie i uzyskała od cesarza stuletnie zwolnienie mieszkańców z podatków.
1688 – 1690 – ta dobrodziejka wybudowała na własny koszt przy Rynku kościół parafialny pw. Żłóbka Chrystusowego (Kripplein Christi).
1712 – przegrany proces sądowy sprawił, że księżna ta musiała odstąpić Twardogórę wdowie po księciu bierutowskim i dobroszyckim (zu Bernstadt und Juliusburg), która jednak nie poszła w ślady swojej poprzedniczki.

1729 – 1738 – kościół Trójcy Świętej, któremu groziło zawalenie, został rozebrany i wzniesiony na nowo. Dwór cesarski kazał sobie zapłacić 300 dukatów za zezwolenie na jego rozbudowę.

1747 – Gottfried Pahl, winiarz, założył wokół Festenbergu kilka winnic, które po dziś dzień przynoszą owoce.

1809, 19 lutego – w różnych domach zagrodników wybuchł pożar; lecz jakkolwiek silny był wiatr, to wytężony trud gaszących – wśród których szczególnie odznaczyli się mistrz piekarski Tschapke oraz fabrykant sukna Purtschel Młodszy – uratował miasto i tylko 3 zagrody legły w popiele. Pod tym względem Twardogóra ma szczęście, że nie została spustoszona przez wielki pożar.

Poza opisem Twardogóra przedstawiona jest również na grafice. Jest to miedzioryt o wymiarach ok. 17,5 × 13 cm. Autorem i sztycharzem większości rycin był Carl Friedrich Stuckart (uczeń wrocławskiego grafika Friedricha Gottloba Endlera).

Grafika przedstawia Twardogórę widzianą ze wzniesienia pomiędzy dzisiejszymi ulicami Leśną (z lewej) i Trzebnicką (z prawej). Najbliższe patrzącemu zabudowania, to zagrody przy ulicy Wrocławskiej. W zabudowie miasta wyróżniają się: bryła pałacu, kościół Świętej Trójcy oraz kościół Żłóbka Chrystusowego, na miejscu którego (spłonął w 1873 roku, kiedy to w mieście wybuchł kolejny, tym razem trudniejszy do opanowania pożar) stoi dzisiejsza twardogórska Bazylika mniejsza Matki Bożej Wspomożenia Wiernych.

DŚ