Lędziński Staw

Lędziński Staw leży w obszarze Parku Krajobrazwego Doliny Baryczy, w północno-zachodniej części gminy Twardogóra, za miejscowością Olszówka. Jest to duży (około 35,5 ha powierzchni) i spokojny akwen otoczony lasami. Z Twardogóry można dojechać tam czerwonym szlakiem rowerowym lub drogą asfaltową przez Golę Małą i Olszówkę). Z Olszówki nad staw prowadzą szlaki niebieski i czerwony. Tuż za stawem przebiega granica gminy Twardogóra, a szlak niebieski prowadzi do miejscowości Lędzina (stąd nazwa stawu) w gminie Krośnice.

Lędziński Staw to jeden z najstarszych stawów w całej okolicy. Staw ten jest wyraźnie zaznaczony na mapie Principatus Silesiae Oelsnensis (Księstwo Oleśnickie) autorstwa Johanna Wolfganga Wielanda z 1739 roku. Świadczy to o tym, że zbiornik ten był ważnym punktem w krajobrazie regionu już blisko 300 lat temu. Jako der Linsner Teich znajduje się również na mapie SituationsPlan von der Freien Standes Herrschaft Goschuetz z 1845 roku.
Powstanie stawu jest najprawdopodobniej efektem dawnych działań zakonu cystersów, który od średniowiecza kształtował gospodarkę rybacką w całej Dolinie Baryczy. To właśnie zakonnicy tworzyli pierwsze systemy grobli, kanałów i stawów hodowlanych, z których wiele funkcjonuje do dziś.
Skupisko kotewkiKwitnąca kotewka orzech wodny

Photo: @bowess CC BY-SA 4.0

Lędziński Staw to nie tylko cenny zabytek dawnej gospodarki wodnej, ale przede wszystkim siedlisko dwóch wyjątkowych roślin wodnych, które należą do gatunków chronionych.

Kotewka orzech wodny (Trapa natans) należy do rzędu mirtowców (Myrtales), rodziny krwawnicowatych (Lythraceae). Jest to jednoroczna roślina wodna wytwarzająca charakterystyczne skórzaste liście zebrane w pływającą rozetę oraz twarde, zdrewniałe owoce z czterema wyrazistymi kolcami przypominające kotwiczkę – stąd nazwa kotewka. W Polsce gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną prawną. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski: w wydaniu z 2006 r. określony jako wymierający (E), natomiast w wydaniu z 2016 roku otrzymał kategorię narażony (VU). W Polskiej Czerwonej Księdze Roślin w 2001 roku miał status gatunku krytycznie zagrożonego (CR), a w wydaniu z 2014 roku otrzymał kategorię zagrożony (EN). Jest to roślina wrażliwa na zmiany jakości wody i niszczenie naturalnych, ciepłych zbiorników stojących, jednak jak wynika ze zmina statusu w dokumentach, jego sytuacja ulega poprawie.

Kotewka orzech wodny to bardzo ciekawa roślina. Owoce kotewki pod twardą łupiną mają mączyste, smaczne nasiono o orzechowym smaku. W czasch starożytnych i w średniowieczu orzechy te były ważnym elementem diety mieszkańców Europy, w tym ziem polskich. Można je spożywać na surowo, gotowane lub pieczone, a w przeszłości mielono je nawet na mąkę do wypieku chleba.
Należy do grupy roślin wodnych określanych jako trapidy – zakorzenione w dnie, o długiej łodydze i liściach zróżnicowanych na pływające i podwodne. Łodyga osiąga od 0,5 - 1,5 m długości, zatem kotewka może rosnąć w wodach o takiej właśnie głębokości.
Podczas gdy w Polsce kotewka jest rzadka i ściśle chroniona, w Azji (szczególnie w Chinach i Indiach) od tysięcy lat jest rośliną uprawną. Na azjatyckich targach do dziś sprzedaje się jej owoce pod nazwą water caltrop lub dragon head nut. Azjatom owoce te bardziej niż kotwicę przypominają głowę byka lub smoka.

Salwinia pływająca
Photo: @bowess CC BY-SA 4.0

Salwinia pływająca (Salvinia natans) należy do rzędu salwiniowców (Salviniales), rodziny salwiniowate (Salviniaceae). Jest to niezwykła, jednoroczna paproć wodna – jedna z dwóch gatunków paproci (obok wymarłej w warunkach naturalnych, ale reintordukowanej marsylii czterolistnej (Marsilea quadrifolia)) w naszej florze, które wtórnie przystosowały się do życia na powierzchni wody. Nie wykształca prawdziwych korzeni, a jej liście są pokryte hydrofobowymi włoskami, dzięki którym nie tonie.
I ten gatunek podlega w Polsce ścisłej ochronie prawnej. Na polskiej Czerwonej liście roślin i grzybów Polski posiada status gatunku V (narażony na wymarcie). Ponadto salwinia pływająca jest chroniona na poziomie europejskim – znajduje się w Załączniku I Konwencji Berneńskiej oraz w Załączniku IV Dyrektywy Siedliskowej Unii Europejskiej.

Salwinia pływająca to paproć bez korzeni. Choć wygląda jak miniaturowa roślina naczyniowa, jest w rzeczywistości pływającą paprocią. Funkcję pobierania wody i minerałów przejęły u niej pierzasto podzielone, nitkowate liście podwodne, które wizualnie przypominają gęste korzenie.
Powierzchnia pływających liści salwinii jest pokryta mikroskopijnymi włoskami o dość skomplikowanym kształcie (przypominają miniaturowe trzepaczki do piany). Włoski te odpychają wodę i zatrzymują między sobą cienką warstwę powietrza. Dzięki temu liście zawsze pozostają suche, a roślina nie tonie nawet pod strumieniem wody.
Jest to roślina jednoroczna (co u paproci jest rzadkością) o dwóch rodzajach zarodników. Wytwarza mikro- i makrospory. Jesienią cała roślina ginie, opadając na dno, a na wiosnę z zimujących w mule sporokarpiów (specjalnych zarodni) wyrasta nowe pokolenie.
Salwinia pływająca to gatunek ciepłolubny. Aby mogła się masowo rozwijać, wymaga mocno nagrzanych, spokojnych wód. Jej silny rozwój w Stawie Lędzińskim świadczy o tym, że latem woda w tym miejscu osiąga odpowiednio wysoką temperaturę, a zbiornik jest dobrze osłonięty od wiatru.


Photo: @bowess CC BY-SA 4.0
Kotewka orzech wodny (Trapa natans) i salwinia pływająca (Salvinia natans)

Obecność obu tych gatunków w jednym zbiorniku potwierdza wyjątkową wartość przyrodniczą Stawu Lędzińskiego. To prawdziwa atrakcja przyrodnicza, gdy na jednym zbiorniku obserwować można dwóch tak intrygujących przedstawicieli naszej flory wodnej.
Jeżeli jednak bardziej interesuje Was zoologia niż botanika, to również warto wybrać się nad staw. Po drodze zaobserwować można sarny i zające, a nad samym stawem napotkać czaple siwe i białe, gęgawy, łabędzie nieme i łyski. Staw jest rozległy, więc warto mieć ze sobą lornetkę.

Photo: @bowess CC BY-SA 4.0

Zdjęcia udostępniam na licencji Creative Commons - uznanie autorstwa, na tych samych warunkach.

Lędziński Staw, gmina Twardogóra, Dolny Śląsk, Polska, 16 sierpnia 2026
Ledzinski Pond, Twardogora Municipality, Lower Silesia, Poland, taken 16 August 2026
Camera: Lumix DMC-FZ1000